Πως θα κατευθύνω αισθητηριακά τον εαυτό μου σε καλύτερες διατροφικές επιλογές;

Οι αισθήσεις, η έννοια του “nudging” και πως αυτό δεν χρησιμοποιείται μόνο στη βιομηχανία των τροφίμων.

pexels

Δύσκολο πράγμα οι αποφάσεις, έτσι;

Από τη μία ξέρεις με βεβαιότητα πως μια βελτίωση στις διατροφικές σου επιλογές θα σε βοηθήσει, και από την άλλη έχεις σίγουρα βρεθεί κάποια στιγμή της ζωής σου στο δίλημμα του πώς να τρως καλά φροντίζοντας το σώμα σου, αλλά παράλληλα και πως να αντισταθείς σε πειρασμούς που διατροφικά γνωρίζεις πως είναι ακατάλληλοι.

Η αλήθεια είναι πως το μυαλό μας μπερδεύεται εύκολα όταν έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα στο τι “πρέπει” και τι δεν “πρέπει” να φάμε. Οι επιρροές στις διατροφικές μας συνήθειες είναι πολλές, και πιστεύω πως σε ένα μεγάλο βαθμό ξεκινούν από το τι θα επιλέξεις να αγοράσεις ως καταναλωτής. Η βιομηχανία των τροφίμων το γνωρίζει αυτό, και χρησιμοποιεί διάφορα “εργαλεία” ώστε να σε κατευθύνει προς την αγορά συγκεκριμένων προϊόντων.

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς μπορούμε να προωθήσουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας διατροφικές επιλογές που θα μας κάνουν καλό, χρησιμοποιώντας ό,τι ακριβώς χρησιμοποιεί και το αισθητηριακό μάρκετινγκ – τις ίδιες μας τις αισθήσεις.

pexels

Τι εννοούμε με τον όρο “nudging”;

Πρώτη φορά άκουσα για το “nudging” στο πανεπιστήμιο. Μελετούσαμε τότε το πώς χρησιμοποιούνται τα λεγόμενα “healthy nudges” στην βιομηχανία των τροφίμων, στις υπερεσίες εστίασης και ούτε καθεξής ώστε να δωθεί το σωστό “σπρώξιμο” στον καταναλωτή να επιλέγει τα επιθυμητά προϊόντα.

Στο nudging λοιπόν, μιλάμε ουσιαστικά για την επιστήμη που μελετά τις γνωστικές, κοινωνικές και συναισθηματικές επιρροές στην συμπεριφορά μας και στις επιλογές μας. Τo nudging μελετάται από τον κλάδο των συμπεριφορικών οικονομικών (behavioural economics). Στα ελληνικά θα μπορούσαμε να το πούμε ως κάποια ”ώθηση”.

Σύμφωνα με τις αρχές του nudging, έχουμε μια παρέμβαση η οποία έχει σαν στόχο να προσανατολίσει τις επιλογές του καταλωτή, χωρίς όμως να επηρεάσει τις συμπεριφορές του και χωρίς να χρησιμοποιεί οικονομικά κίνητρα. Ουσιαστικά εσύ ως ο καταναλωτής, διατηρείς την ελευθερία επιλογής τον προϊόντων στο καλάθι σου. Φυσικά η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει τη θετική αλλά και την αρνητική της πλευρά, ανάλογα με το σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται. Καθώς πιστεύω πως αυτό είναι ένα υπέροχο θέμα/συζήτηση- debate από μόνο του, δεν θα επεκταθούμε περεταίρω σε αυτό το άρθρο.

Όσο λοιπόν μελετούσα περισσότερο το nudging και παράλληλα το ενδιαφέρον μου για τις αισθήσεις και το φαγητό μεγάλωνε, αναρωτήθηκα αρκετές φορές εάν και πώς θα μπορούσαμε εμείς οι ίδιοι να δίνουμε αυτή την ώθηση στον εαυτό μας, ώστε να τρώμε πιο υγιεινά, όπως ακριβώς η βιομηχανία την χρησιμοποιεί για να επηρεάσει τις δικές μας αγοραστικές μας συμπεριφορές.

Πώς δηλαδή, εάν χρησιμοποιήσουμε συνειδητά κάποια “κόλπα” στο περιβάλλον μας, θα παίρνουμε καλύτερες διατροφικές αποφάσεις χωρίς να το πολυσκεφτόμαστε και θα μειώνουμε τις πιθανότητες για κάποιο “παραστράτημα”. Τουλάχιστον στον ελεγχόμενο χώρο του σπιτιού μας, και κατά συνέπεια και στις επιλογές μας όταν τρώμε έξω.

pexels

Πώς βοηθούν οι αλλαγές στο περιβάλλον μου ώστε να με ωθήσω να τρώω πιο υγιεινά;

Το να χρησιμοποιήσεις μεθόδους nudging σε βοηθά να παρατηρήσεις τον ίδιο σου τον εαυτό και την συμπεριφορά σου ως προς το φαγητό. Σταδιακά αρχίζεις να έχεις περισσότερη επίγνωση του πώς μικρά πράγματα στο περιβάλλον σου επηρεάζουν καθημερινά τις αποφάσεις σου γύρω από το φαγητό, και σταδιακά σε βοηθά να ανακτήσεις τον έλεγχο της σχέσης μυαλού-φαγητού.

Να ξέρεις πως το nudging δεν έχει να κάνει με αυστηρό αυτοέλεγχο ή άλλους περιορισμούς. Ουσιαστικά διευκολύνεις λίγο παραπάνω αυτό που θέλεις να κάνεις, και δυσκολεύεις εκείνο που δεν θέλεις (ή δεν πρέπει) να κάνεις. Όταν είσαι διχασμένη/-ος ανάμεσα σε αντικρουόμενες παρορμήσεις, όπως το να φας άλλο ένα γλυκό γιατί σε έπιασαν λιγούρες και να μην το φας γιατί η πρόσθετη ζάχαρη δεν θα σου κάνει καλό, είναι αλήθεια πως δεν ενεργείς πάντα προς το συμφέρον σου.

unsplash

Μάτια: Πόσο σημαντικό είναι το οπτικό ερέθισμα στην επιλογή του τι θα φάω;

Για να σου δώσω ένα παράδειγμα.

Εάν δεν το γνωρίζεις ήδη, να ξέρεις πως η θέση του κάθε τροφίμου στα σούπερ μάρκετ δεν είναι καθόλου τυχαία. Έχεις παρατηρήσεις πως τα ράφια με τα προϊόντα σε έκπτωση βρίσκονται συνήθως κοντά στην είσοδο του καταστήματος; Αυτό που βλέπεις πρώτο επηρεάζει σημαντικά και τις υπόλοιπες αγορές σου σύμφωνα με έρευνες. Επίσης αναρωτιέμαι, τι πράγμα και αυτό με τις μίνι σοκολάτες και τα γλυκάκια τσέπης στο ύψος των ματιών στο διάδρομο του ταμείου; Είναι μικρά, είναι οικονομικά, έχεις κουραστεί από τα ψώνια και ξαφνικά βρίσκονται στη στοίβα με τα υπόλοιπα ψώνια σου. Έτσι, πείθεσαι με διακριτικό τρόπο να κάνεις μια συγκεκριμένη επιλογή, χωρίς να το συνειδητοποιείς.

Και πως μπορώ να χρησιμοποιήσω οπτικά ερεθίσματα που λειτουργούν θετικά σε εμένα την ίδια/τον ίδιο;

Πάμε να δούμε!

1. Να αφήνω ”μηνύματα” στον εαυτό μου.

Προσωπικά, προσπαθώ αρκετά χρόνια να μην ξεχνάω τι έχω να κάνω την επόμενη ημέρα. Αφού δοκίμασα διάφορες μεθόδους, βρήκα κάτι που με έχει βοηθήσει όσο τίποτα. Η συνεχής οπτική επαφή!

Δες τον χώρο σου. Παρατήρησε την κουζίνα σου. Σε ποια σημεία πέφτει πιο εύκολα το μάτι σου; Στο ψυγείο; (σε τσάκωσα!) Σε ένα συγκεκριμένο ντουλάπι; Στο παράθυρο; Όπου και να είναι, άσε σημειώματα/post-it notes σχετικά με το φαγητό, ώστε τα μάτια σου να έρχονται συνέχεια σε επαφή με αυτά. Πάρε και κάποιες ιδέες για το τι μπορείς να γράφεις:

  • Τι θέλεις να μαγειρέψεις τις επόμενες ημέρες. (αυτό έχει κάνει θαύματα σε εμένα τις τελευταίες εβδομάδες!)
  • Ποια φαγητά είναι σημαντικά για το γεύμα σου. (π.χ στο πρωινό να έχω πάντα ένα φρούτο)
  • Ποια θρεπτικά συστατικά θες να ενσωματώνεις στο γεύμα σου. (π.χ πρωτεΐνη στο μεσημεριανό σου)
  • Τι σου προσφέρει το κάθε φαγητό. (π.χ λιναρόσπορος = καλά λιπαρά οξέα)

Και να θυμάσαι, τα μάτια επιζητούν την φαντασία! Δεν χρειάζεται να βασίζεσαι μόνο σε λέξεις, μπορείς να κολλήσεις εικόνες, να ζωγραφίσεις, να χρησιμοποιήσεις διαφορετικά χρώματα και λοιπά, ώστε να τραβάς τα μάτια σου εκεί, χωρίς να το καταλαβαίνεις.

Το κόνσεπτ είναι πάνω κάτω ίδιο με το να έχεις το στρωματάκι yoga δίπλα στο κρεβάτι σου ή τα ρούχα του γυμναστηρίου έτοιμα από το βράδυ. Το μυαλό πηγαίνει πάντα στο εύκολο (μην σκεφτείς ότι τεμπελιάζει, απλώς είναι έτσι προγραμματισμένο), άρα γιατί να μην δώσουμε μια μικρή ώθηση σε αυτό το εύκολο, προς όφελος μας;

2. Να με βγάζω – λίγο – από τη βολή μου.

Οτιδήποτε λιγότερα πρακτικό για εσένα, μπορεί εύκολα να γίνει και λιγότερα επιθυμητό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το αν μετακινήσεις κάποιο φαγητό πιο μακριά από το οπτικό σου πεδίο και σε μεγαλύτερη απόσταση, μειώνεις τις πιθανότητες να το δεις, να το βρεις, και να το φας. Για αυτό, βάζε τα γλυκά στο πίσω μέρος του ντουλαπιού ή του ψυγείου σου και τα υγιεινά τρόφιμα στο μπροστινό.

Έτσι, δεν στερείσαι ουσιαστικά κάτι, απλώς μειώνεις την αλόγιστη κατανάλωση προσθέτοντας ορισμένα εμπόδια. Όταν θέλεις πραγματικά εκείνη την κουταλιά από τη Μερέντα (ή Nutella, δεν θα διαφωνήσω!), θα κάνεις την προσπάθεια που χρειάζεται για να το πάρεις.

Εάν έχεις την τάση να παραγγέλνεις ανθυγιεινά φαγητά, μπορεί να διαγράψεις τις εφαρμογές παράδοσης φαγητού, γνωρίζοντας ότι είναι λιγότερο πιθανό να παραγγείλεις ένα μπέργκερ και τηγανητές πατάτες αν πρέπει να μπεις στον κόπο να εγκαταστήσεις ξανά την εφαρμογή και να συνδεθείς (άσε που δύσκολα θα θυμηθείς τον κωδικό πρόσβασης!).

Σκέψου και άλλους τρόπους που μπορούν να σε βοηθήσουν να βγεις από τη βολή σου για καλό. Δυσκολεύεσαι κάπως στην αρχή, αλλά το μυαλό σου προσαρμόζεται γρήγορα στα νέα δεδομένα και έτσι χτίζεις πιο υγιεινές συνήθειες.

3. Να κάνω τις υγιεινές επιλογές εύκολες και προσβάσιμες.

Αντίστοιχη μέθοδος είναι και εκείνη της “εύκολης” επιλογής. Η τοποθέτηση πιο υγιεινών τροφίμων στον πάγκο της κουζίνας, όπως φρούτα κομμένα σε φέτες ή προ-μερίδες γεύματα, μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα να κάνεις μια υγιεινή επιλογή. Εάν δηλαδή το φαγητό αυτό είναι ήδη επιλεγμένο και κοντά στα μάτια και τα χέρια σου, είναι αρκετά πιθανό να το βουτήξεις εκείνη την στιγμή.

Η μέθοδος χρησιμοποιείται ευρέως από τις αλυσίδες εστίασης, και αν θέλεις να το παρατηρήσεις κάνε το εξής – την επόμενη φορά που θα μπεις σε ένα καφέ, φούρνο ή ζαχαροπλαστείο παρατήρησε που πάει πρώτα το μάτι σου! Ο επαγγελματίας θέλει να σου τραβήξει την προσοχή και αφού τα καταφέρει, ποντάρει στο ότι όλο και κάτι θα αγοράσεις. Φέρσου λοιπόν στην κουζίνα σου και εσύ σαν επαγγελματίας.

Μιας και μου αρέσει πολύ να χρησιμοποιώ τα δικά μου βιώματα σε αυτό το blog, να σου πω πως με βοηθά άπειρα να έχω ένα μπολ με ξηρούς καρπούς ή αποξηραμένα φρούτα δίπλα μου όταν δουλεύω. Έτσι, με το που έρθει η λιγούρα (η οποία έρχεται τακτικότατα!) έχω ήδη ωθήσει τα μάτια και τα χέρια μου σε αυτό που θα επιλέξω να φάω.

pexels

Και πώς μπορώ να μου δώσω αυτή την “ώθηση” όταν είμαι στην κουζίνα;

Που επιλέγεις να φας όταν είσαι σπίτι σου; Είναι το περιβάλλον γύρω σου, αλλά και πάνω στο τραπέζι σου βοηθητικό ώστε να υιοθετείς έναν πιο ισορροπημένο τρόπο διατροφής; Πάμε τώρα να μπούμε λίγο πιο βαθιά στον κόσμο των αισθήσεων μας!

  • Αγνότητα και καθαρότητα γύρω σου

Ο γενικός κανόνας λέει: όταν τρως, να περιβάλλεσαι με πράγματα που σε κάνουν να σκέφτεσαι τη φύση, τη φρεσκάδα, την αγνότητα. Αυτές θα είναι και οι πρώτες σκέψεις που το μυαλό σου θα πάει, όταν επιλέγεις τι θα βάλεις στο πιάτο σου. Άρα δίνεις την ώθηση στο μυαλό σου να σκεφτεί κάποιο λαχανικό/φρούτο ή κάτι φρέσκο.

  • Λαμπερό φως στο δωμάτιο

Οι μελέτες νευροεπιστήμης δείχνουν πως επιλέγουμε πιο υγιεινά τρόφιμα σε μέρη που είναι έντονα φωτισμένα παρά σε χαμηλά και αποπνικτικά μέρη. Άνοιξε λοιπόν τις κουρτίνες πριν φτιάξεις το πρωινό σου ή κράτα ένα καθαρό έντονο φως στην κουζίνα όταν επιλέγεις τι θα φτιάξεις για δείπνο.

  • Φρέσκα Βότανα

Σχετικές μελέτες δείχνουν πως οι άνθρωποι αγοράζουν περισσότερα υγιεινά προϊόντα σε ένα σούπερ μάρκετ όταν στον αέρα βρίσκεται μυρωδιά φρέσκων βοτάνων. Για αυτό, να έχεις πάντα γλάστρες με φρέσκα βότανα στην κουζίνα σου για να δώσεις αυτό το άρωμα φρεσκάδας στον χώρο. Να θυμάσαι πως η όσφρηση είναι από τις πιο δυνατές μας αισθήσεις και χρησιμοποιείται στους επαγγελματικούς χώρους πάρα πολύ ώστε να κατευθυνθούν οι αντιδράσεις, τα συναισθήματα και κατά συνέπεια οι αγοραστικές επιλογές του κόσμου.

  • Ήσυχο περιβάλλον

Έχουμε την τάση να επιλέγουμε πιο ανθυγιεινά τρόφιμα ή τρόφιμα πλούσια σε θερμίδες, σε περιβάλλοντα με δυνατή μουσική (έχεις πετύχει ποτέ φαστφουντάδικο με jazz μουσική; ούτε εγώ…) Κράτα την ένταση της μουσικής στον χώρο σου τόσο χαμηλή και ισορροπημένη όσο και οι θερμίδες στο φαγητό σου.

  • Φάε από κόκκινο πιάτο

Έχει αποδειχθεί ότι σερβίρουμε μικρότερες μερίδες και τρώμε λιγότερο φαγητό από κόκκινα ή μπλε πιάτα, σε αντίθεση με τα λευκά. Αυτό οφείλεται στην αυξημένη αντίθεση μεταξύ του χρώματος του πιάτου και του φαγητού. Βλέποντας ότι το κόκκινο από τη φύση του κάνει τα πράγματα πιο γλυκά, θα κάνεις επίσης το γεύμα σου να φαίνεται πιο πλούσιο και πιο απολαυστικό.

  • Ενεργοποίησε την οσμή σου με κάτι απολαυστικό

Ίσως αυτό το tip είναι και το πιο ενδιαφέρον! Το να μυρίζεις το άρωμα κάποιου απολαυστικού φαγητού για δύο λεπτά πριν καταναλώσεις το γεύμα σου, έχει αποδειχθεί πως μειώνει τις λιγούρες. Ουσιαστικά, έχεις ήδη δώσει μια πρώτη επιβράβευση στον εγκέφαλο σου, ο οποίος δεν θα πέσει με τα μούτρα στην σκέψη να καταβροχθίσεις ό,τι έχεις μπροστά σου. Προσοχή όμως! Οι σχετικές μελέτες τονίζουν το όριο των δύο λεπτών. Εάν μυρίσεις κάποια νόστιμη, έντονη μυρωδιά για τριάντα δευτερόλεπτα ή λιγότερο, θα αυξήσει το αίσθημα της πείνας.

Ελπίζω να σε βοήθησα, δοκίμασε τα παραπάνω tips και με χαρά μου να ακούσω εάν σε βοήθησε κάποιο από αυτά!

Πηγές για επιπλέον πληροφόρηση:

https://www.sciencedaily.com/releases/2019/07/190709122023.htm

https://www.researchgate.net/publication/322301775_E_theoria_ton_Symperiphorikon_Oikonomikon_Nudge_kai_e_Symbouleutike

https://link.springer.com/article/10.1007/s10602-008-9056-2

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll to Top