Τι σημαίνει “υπερφόρτωση αισθήσεων”; Πως το αντιμετωπίζω;

Και γιατί είναι σημαντικό να ξεκουράζω τις αισθήσεις μου, για να ζω καλά.

Έλα να φανταστούμε μαζί το εξής σκηνικό.

Είσαι έξω για ψώνια σε έναν πολυσύχναστο κεντρικό δρόμο. Η ώρα περνάει, ψάχνεις αυτό που θέλεις να αγοράσεις. Ενώ κοιτάς δεξιά και αριστερά, ακούς φωνές, κόσμο να περνάει, πλανώδιους πωλητές, μουσικές από τις καφετέριες τριγύρω. Ο κόσμος περπατάει γρήγορα, κάποιες φορές μακριά και άλλες πολύ κοντά σου. Οι μυρωδιές από τα εστιατόρια σου έχουν σπάσει τη μύτη και σε αποσπούν από το να θυμηθείς τι ήθελες να αγοράσεις. Χτυπάει το κινητό σου, το ψάχνεις μέσα στις τσέπες σου φορτωμένη/-ος με πράγματα και μέσα σε όλα δεν μπορείς να βρεις που ακριβώς είναι το μαγαζί που ψάχνεις.

Και έτσι λοιπόν, εκεί που βγήκες με χαρά να κάνεις τα ψώνια σου καθώς βρήκες ευκαιρία στο ρεπό σου, αρχίζεις να αισθάνεσαι κάποια δυσφορία. Σε πιάνει ένας εκνευρισμός και δεν μπορείς να καταλάβεις ακριβώς τι είναι αυτό που σε ενοχλεί. Σου έχει τύχει κάτι αντίστοιχο, αν όχι το ίδιο; Τότε ίσως έχεις βιώσει έστω και μια φορά τη λεγόμενη αισθητηριακή υπερφόρτωση.

Η έρευνα στην αισθητηριακή υπερφόρτωση ξεκίνησε με έναυσμα μια δική μου εμπειρία. Μένοντας παλαιότερα στο πατρικό μου και παρατηρώντας τις διακυμάνσεις της ψυχολογίας μου (οι οποίες ήταν αρκετά έντονες!), ένιωθα συχνά πως όταν είμαι μέσα στο σπίτι όλο κάτι μου φταίει, χωρίς να μπορώ να προσδιορίσω τι ακριβώς είναι αυτό. Τελικά δεν ήταν άλλο από την ανοιχτή τηλεόραση στο σπίτι, ακόμη και όταν ουσιαστικά δεν παρακολουθούσε κανείς. Αυτός ο έστω και χαμηλός διαρκής ήχος όταν έτρωγα, διάβαζα ή απλά καθόμουν μου προκαλούσε εκνευρισμό όσο τίποτα. Έτσι βίωνα τη δική μου αισθητηριακή υπερφόρτωση μέσα στο ίδιο μου το σπίτι.

Τι είναι η αισθητηριακή υπερφόρτωση;

Η αισθητηριακή υπερφόρτωση είναι η υπερδιέγερση μιας ή περισσότερων αισθήσεων του σώματος μας. Ουσιαστικά δηλαδή, είναι η κατάσταση όπου το σώμα μας λαμβάνει περισσότερες αισθητηριακές πληροφορίες από όσες μπορεί να επεξεργαστεί εκείνη τη στιγμή, και αυτό προκαλεί σύγχυση, κόπωση ή και πόνο που δεν προσδιορίζεται εύκολα.

Μην σε τρομάζει ο όρος, το ξέρω πως ακούγεται έντονο καθώς είναι κάτι που σου συμβαίνει πολλές φορές χωρίς να καταλαβαίνεις απευθείας την αιτία. Όπως έχουμε πει, οι αισθήσεις είναι ο πιο άμεσος τρόπος που επικοινωνούμε με τον κόσμο γύρω μας (εάν δεν έχεις ιδέα για τι μιλάω, τσέκαρε γρήγορα το σχετικό αρθράκι εδώ! ), άρα κάποιες στιγμές στέλνουν μήνυμα πως ίσως το παρακάναμε με την επικοινωνία.

pexels

Συμβαίνει σε όλους μας η αισθητηριακή υπερφόρτωση;

Αν και εμφανίζεται περισσότερο σε άτομα με αυτισμό, διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), δυσκολίες αισθητηριακής επεξεργασίας, άγχος και ορισμένες άλλες καταστάσεις, η αισθητηριακή υπερφόρτωση συμβαίνει σε όλους μας σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Τις περισσότερες φορές δεν θα μας επηρεάσει τόσο, ειδικά εάν είναι κάτι στιγμιαίο. Παρόλα αυτά, υπάρχουν φορές που το ερέθισμα θα είναι λίγο πιο έντονο, μεγαλύτερης διάρκειας ή κάτι που έχουμε συνδέσει εμείς με κάποια μη ευχάριστη εμπειρία, και τότε θα μας ενοχλήσει αρκετά.

Σε αυτή την περίπτωση, ο εγκέφαλος λαμβάνει πολλές πληροφορίες (αισθητηριακές εισροές) με αποτέλεσμα να μην μπορεί να τις ερμηνεύσει και να τις επεξεργαστεί όλες σωστά. Η αισθητηριακή υπερφόρτωση οδηγεί σε αισθήματα δυσφορίας που κυμαίνονται από ήπια έως έντονα όπως κρίσεις πανικού. Σε άτομα που το βιώνουν τακτικά, ακόμη και απλές καθημερινές καταστάσεις μπορεί να είναι δύσκολες.

Τι μπορεί να υπερφορτώσει τις αισθήσεις μου;

Η αισθητηριακή υπερφόρτωση συμβαίνει ουσιαστικά συμβαίνει όταν μια ή περισσότερες από τις αισθήσεις μας, δεχθούν έντονο ερέθισμα. Αυτό μπορεί να συμβεί σε ένα έντονο περιβάλλον, ένα γεμάτο εστιατόριο, όταν το ραδιόφωνο είναι πολύ δυνατό ή όταν ένας περαστικός φοράει έντονο άρωμα. Οι ήχοι των ανθρώπων που μιλάνε δυνατά, οι έντονες μυρωδιές φαγητού και τα φώτα που τρεμοπαίζουν μπορούν όλα να προκαλέσουν αισθήματα δυσφορίας.

Πιθανές συνθήκες στις οποίες οι αισθήσεις μας υπερφορτώνονται είναι:

  • Το μεγάλωμα των παιδιών
  • Τα κατοικίδια μέσα στο σπίτι
  • Τα ψώνια
  • Ένα ταξίδι
  • Μια έντονη ημέρα στη δουλειά
  • Η περίοδος των γιορτών
  • Ένα οικογενειακό τραπέζι
  • Μια κοινωνική εκδήλωση
  • Μια έξοδος για διασκέδαση
pexels

Ποιες αισθήσεις εμπλέκονται στην αισθητηριακή υπερφόρτωση;

Οποιαδήποτε αίσθηση μπορεί να εμπλέκεται στην κατάσταση αυτή. Ενδεικτικά αναφέρω κάποια παραδείγματα.

Ακοή: Κάποιος δυνατός θόρυβος ή ο ήχος από πολλές πηγές (π.χ πολλά άτομα που μιλούν ταυτόχρονα σε ένα κλειστό χώρο).

Όραση: Τα έντονα φώτα ή οι συχνές αλλαγές σκηνών στην τηλεόραση.

Οσμή: Τα έντονα αρώματα.

Γεύση: Τα πικάντικα φαγητά και οι έντονες γεύσεις.

Αφή: Το άγγιγμα από άλλο άτομο ή η αίσθηση κάποιου υφάσματος στο δέρμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα στο σώμα μου;

Οι συνεχείς περισπασμοί από το περιβάλλον δεν σου επιτρέπουν να ηρεμήσεις, να δώσεις στον εαυτό σου το χρόνο και την προσοχή που χρειάζεσαι ώστε να επικεντρωθείς σε ό,τι είναι σημαντικό για εσένα. Η αισθητική υπερφόρτωση μπορεί να διαφέρει από το ένα άτομο στο άλλο. Τα κοινά συμπτώματα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

  • Αδυναμία να αγνοήσεις δυνατούς ήχους, έντονες μυρωδιές ή άλλους τύπους αισθητηριακών εισροών.
  • Αίσθηση δυσφορίας
  • Αισθήματα άγχους και φόβου
  • Έντονη ευαισθησία και απώλεια προσοχής
  • Δυσκολία στην αναπνοή
  • Αυπνία

Πως το αντιμετωπίζω;

Κάνοντας ένα διάλειμμα (time οut)

Μια στρατηγική ως απάντηση στην αισθητηριακή υπερφόρτωση είναι να απομακρύνεσαι προσωρινά από την κατάσταση που προκάλεσε αυτό το φαινόμενο. Για παράδειγμα, σε μια θορυβώδη κοινωνική εκδήλωση μπορείς να πας έξω για λίγο ή να αφιερώσεις επιπλέον χρόνο στο μπάνιο.

Εάν δεν σου αρκεί ένα μικρό διάλειμμα, δοκίμασε την εκτεταμένη ανάπαυση. Αυτό σημαίνει να περνάς χρόνο ξαπλωμένη/-ος, σε σκοτεινό και ήσυχο περιβάλλον, μέχρι να τελειώσει η ευαισθησία και τα συμπτώματα επανέλθουν σε φυσιολογικά επίπεδα.

Σε σχετικές μελέτες, άτομα αναφέρουν πως εάν η υπερφόρτωση των αισθήσεων τους προκαλεί “ομίχλη” στον εγκέφαλο, αφιερώνουν λίγο χρόνο στο να κάνουν διαλογισμό. Ένα τέτοιο διάλειμμα αρκεί για να καθαρίσουν οι σκέψεις και να είσαι έτοιμη/-ος να συνεχίσεις τις δραστηριότητες σου.

unsplash

Αποφυγή των ερεθισμάτων

Η πιο συνηθισμένη μορφή αποφυγής είναι η δημιουργία ενός ήσυχου και τακτοποιημένου οικιακού περιβάλλοντος. Αυτό συνήθως περιλαμβάνει τη διατήρηση του θορύβου στο ελάχιστο, για παράδειγμα αποφεύγοντας τη χρήση της τηλεόρασης και/ή του ραδιοφώνου ως σταθερού ακουστικού ερεθίσματος. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις και ακουστικά ακύρωσης θορύβου όταν δουλεύεις ή όταν θέλεις να χαλαρώσεις.

Ένας άλλος τρόπος για να ελέγξεις την αισθητηριακή υπερφόρτωση στο σπίτι που προκαλείται από την όραση, είναι να μειώσεις την αίσθησης ακαταστασίας (ναι, το συμμάζεμα πάντα βοηθάει!).

Ρύθμιση ορίων

Μια άλλη μορφή πρόληψης είναι ο καθορισμός ορίων. Με το να θέτεις σωστά όρια στον χρόνο που αφιερώνεις σε διάφορες δραστηριότητες, όπως η δουλειά στον υπολογιστή, η διάρκεια των τηλεφωνικών σου κλήσεων και ο χρόνος παρακολούθησης τηλεόρασης, έχεις τον έλεγχο της έντασης των ερεθισμάτων και δίνεις στον εαυτό σου την ευκαιρία να χαλαρώνει.

Επίσης πολύ σημαντικό είναι να θέτεις όρια στην κοινωνικοποίηση σου, όταν νιώθεις πως χρειάζεται. Για παράδειγμα, να συναντάς φίλους σε μικρές ομάδες και σε μέρη που αισθάνεσαι όμορφα και άνετα. Προσωπικά, αν και απολαμβάνω όσο τίποτα τη βαβούρα μιας συναυλίας, δεν αντέχω την φασαρία σε μια καφετέρια.

Τέλος, η επιβολή ορίων περιλαμβάνει και τις αλληλεπιδράσεις με συγκεκριμένα άτομα που σου προκαλούν αισθητηριακή υπερφόρτωση. Άτομα τα οποία έρχονται πολύ κοντά σου παραβιάζοντας τον προσωπικό σου χώρο είτε άτομα με πολύ έντονες φωνές, συχνά σου προκαλούν δυσφορία δίχως να το καταλάβεις.

Να σου πω και κάτι τελευταίο που με έχει βοηθήσει προσωπικά (αν και το δουλεύω ακόμη). Κάνε ένα πράγμα τη φορά!

Ολοκλήρωσε αυτό που κάνεις, πριν ξεκινήσεις την επόμενη εργασία. Η τήρηση ενός προγράμματος, κρατά τις σκέψεις σου τακτοποιημένες και έτσι δεν επηρεάζεσαι τόσο πολύ από εξωτερικά αισθητηριακά ερεθίσματα.

Ελπίζω να βοήθησα!

Disclaimer

Οι συμβουλές στο blog προκύπτουν από εκτενή έρευνα στη νευροεπιστήμη, τη διατροφή και την ψυχολογία. Σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστούν τρόπους θεραπείας εάν αντιμετωπίζετε κάποια παθολογική κατάσταση όπου και πρέπει να συμβουλευτείτε ειδικό.

Πηγές για επιπλέον πληροφόρηση

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213158213000776

https://sensoryhealth.org/basic/about-spd

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Scroll to Top